De God en de Duivel in de duinen van Terschelling
Dasha van Amsterdam
Master en Margarita Tryater / 13 jun. 2010
Gezien in:

---

‘de Meester en Margarita’, een bekend boek van Boelgakov is door Ira Judkovskaya, artistiek leider van Tryater, bewerkt voor theater. ‘Master en Margarita’ is de openingsvoorstelling van het Oerol festival 2010. Voor deze grootse muziektheater-locatie-voorstelling werkt het Friese theatergezelschap samen met De Kift.

Het verhaal.
De duivel en zijn gevolg zijn op zoek naar passie en de allesoverheersende liefde in een grote stad, waar ze behoorlijk huis houden. In dezelfde stad woont Margarita. Zij is getrouwd met een saaie burgerman waar zij niet verliefd op is. Zij mist haar grote liefde, de Master. De duivel biedt haar een mogelijkheid om deze liefde terug te winnen, als zij een gastvrouw wil zijn op zijn Volle Maan Feest. Als het Margarita lukt om alle bezoekers van dit feest (het gespuis van alle tijden en alle plekken ter wereld) liefdevol in haar hart te sluiten, belooft de Duivel haar wens in vervulling te laten gaan. Zo wint zij haar liefde terug.

In de bewerking van Judkovskaya staat het thema ‘vrijheid’ centraal. De plaats waar het verhaal zich afspeelt is veranderd; Moskou heeft plaatsgemaakt voor een eiland in Nederland. Dit is een van de knipogen, waar de voorstelling vol mee zit.

Met op de achtergrond de duinen van Terschelling, ontvouwt zich op het podium een waar spektakel. Het toneelbeeld doet denken aan een variété met boven de ingang het bordje ‘Theater’ in het Russisch. Boven het podium hangt een grote gele bol - de maan. Geregeld rijdt de tram (gemaakt van een opgevoerde scootmobiel en wat stoelen) rondjes op het podium, bizarre muziekinstrumenten passeren de revue, er zijn veel schrijfmachines aanwezig.

Drie verhaallijnen worden door elkaar verteld, met relatief weinig tekst en veel theatrale middelen: herhalingen van tekst en scènes, lichtwisselingen, kostuums, muziek en zang. De scènes lopen vloeiend in elkaar over en af en toe is het lastig te begrijpen welke verhaallijn er wordt voortgezet. Veel personages (veel acteurs nemen meer dan een rol voor hun rekening) zijn bont gekleed, hebben maskers of pruiken op. Veel kostuums zijn verhalend: de duivel draagt rode laarzen op hoge hakken, de pakken van schrijvers zijn bedrukt met kranten, de verpleegsters in de inrichting hebben twee kussens ter hoogte van hun borsten hangen, zodat opgewonden patiënten hun hoofd op een kussen kunnen neerleggen, wat ze vaak doen. Dit beeld is grappig en ontroerend tegelijk – menselijk contact helpt de zieken door te gaan. Als contrast hebben Master en Margarita gewone kleren aan, zij lijken de bonte kledij niet nodig te hebben.

Gedurende de hele voorstelling is een mysterieuze man, gekleed in wit op het podium aanwezig. Hij zegt geen woord, draait alleen af en toe zijn klein wit orgeltje, dat hij bij zich heeft. Als hij dat doet, wordt alles op het podium rustig en stil tot de volgende uitspatting.

De rol van de duivel en zijn gevolg, de muzikanten van de Kift met hun energieke en ruige muziek maken er ook deel van uit, is dubbelzinnig. De duivel ontwricht het normale leven in de stad, samen met zijn gevolg ontregelt hij de dagelijkse routine, probeert de mensen wakker te schudden. Hij daagt de mensen in de stad uit om hun ware gezicht te tonen, om emotie te uiten, om hun veiligheid los te laten. Hij is de destructieve, maar ook de zuiverende kracht van het leven. Als iets vernietigt wordt, komt er ruimte voor iets nieuws.

De toeschouwer wordt vanaf scène 1 door de vertelling gepakt. De toon wordt meteen gezet: de duivel beveelt om de man die niet in de ware liefde geloofd, zijn tong uit te rukken. Vanaf dat moment tot het einde is Master en Margarita een theatraal fenomeen met bonte kostuums, snelle wisselingen en muziek. Het is een prachtig staaltje regie, al wankelt het ritme tegen het einde en zorgt de dichtheid van inhoud in combinatie met de snelheid van de scène wisselingen wel eens voor verwarring bij het publiek dat het oorspronkelijke verhaal niet kent. Men moet, gewikkeld in warme kleren, goed opletten. Daar wordt hij voor beloond door een theatraal verhaal, dat meeslepend is, knap in elkaar zit en de toeschouwer met een tevreden gevoel achterlaat. De liefde zegeviert opnieuw, al is het door het toedoen van de duivel.