Moment van je leven: flirten met de dood
Martine Mussies 03 dec. 2009

---

Vrijdagavond, tussen Utrecht en Amsterdam, in een paarse
tweede-klascoupé. Een groepje jongeren houdt een levendige discussie
over de zin van opera. Opera?! Ja, want dankzij Joke Dame mag onze
klas van (post-)masterstudenten vanavond even flirten met de dood.
Niet al te letterlijk, gelukkig, we gaan naar After Life, de opera
waarin Michel Van der Aa al zijn talenten samenbundelde. De inleider
van OperaFlirt beschrijft het werk als "een opera met videoprojecties
en geluiden", maar daarmee doet hij het werk eigenlijk te kort, want
in de zaal blijken alle technieken te werken als een wezenlijk onderdeel
van de handeling.

Het ‘Gesamtkunstwerk’ waarin waar film, live muziek, elektronica en de
toneelhandeling constant door elkaar lopen, elkaar aanvullen en
versterken. En alsof dat nog niet genoeg was, is elk echte medium ook
weer een collage an sich, wat zich vooral uit in de muziek: live door
het geweldig spelende Asko Schönberg Ensemble en aangevuld met
elektronische klikken, tikken, synthesizers en vervreemdende echo's.
De zangers en acteurs worden aangevuld door een documentaire, live
gefilmde uitvergrotingen van het decor en flashbacks van de
hoofdpersonages. En alles valt als een puzzel in elkaar.

Het verhaal, naar een film door Hirokazu Kore-Eda, lijkt misschien
geconstrueerd, maar blijft voorstelbaar genoeg. We bevinden ons tussen
leven en dood, waar de hoofdpersonen moeten kiezen wat het meest
beslissende moment van hun leven is. Door de vriendelijke, maar
bureaucratische medewerkers van dit tussenstation (één van vele
filialen) wordt dit moment vervolgens op film gereconstrueerd en die
herinnering – en alleen die – krijgt de overledene na een week mee
naar de eeuwigheid. Daar kan hij of zij dit moment dan blijven
herbeleven, als een loop in de tijd.

Tijd is dan in de opera ook een thema waarmee Van der Aa voortdurend
speelt: echte tijd, herinneringen en de reconstructie daarvan in het
tussenstation lopen voortdurend door elkaar heen. Ook muzikaal loopt
de tijd mee, als het beeld versneld wordt doorgespoeld doet het geluid
dat ook. Maar dan hapert het beeld. Het valt weg, terwijl de gefilmde
vrouw door blijft spreken. De muziek stopt. De personages ook. Het
licht gaat aan. Van crossmediaal naar transmediaal?! Om me heen zie
ik mensen nog steeds ingespannen naar het beeld kijken, waar een jonge
man opkomt, een lus van snoer achter zich aantrekkend. Hij staat stil,
richt zijn blik op, de zaal in en zucht in zijn microfoon. 'Goedenavond...
mijn naam is Michel van der Aa en dit is mijn ergste nachtmerrie.' Een
groot kunstenaar, ontroerend ontwapenend.

‘Sommige momenten van de operakarakters zijn geschikter om buiten het
decor uit te beelden, in een abstracte werkelijkheid', zei de
componist tijdens de After (Life) Party. Vreemd genoeg leek de
onderbreking in de opera zo'n moment - het deed voor mij totaal niets
af aan de zeggingskracht van het verhaal. In tegendeel, zelfs, het
brengt het alleen maar dichterbij. Net als de documentairebeelden die
Van der Aa verwerkte in zijn opera “omdat het niet over Griekse goden
gaat, maar over jou en mij...”. Zo voelde het voor mij ook: alsof ik
zelf de keuze moest maken. Wat is mijn meest beslissende moment?

Mensen die niet kunnen kiezen voor het meest beslissende moment,
krijgen een tweede keus: het mooiste. "Misschien... een vakantie met
uw vrouw?" zingt Yvette Bonner in de rol van Sarah. Maar ik ben net
als zijzelf: kiezen kan ik niet. Niet eens het mooiste moment van de
dag, laat staan van het leven. Het zijn er gewoon te veel, die mooie
momenten. En After Life was er zeker één van.



door: Martine Mussies